Wie wordt beter van racisme?

Taal, afkomst, religie. Verschillen tussen mensen worden uitvergroot. Verdeel en heers. Als de arbeidersklasse verdeeld is, winnen de kapitalisten. Als we één zijn, winnen wij.

Wat fundamenteel is, is dat elk industrieel en commercieel centrum in Engeland nu een arbeidersklasse bezit, die in twee vijandige kampen verdeeld is, Engelse proletariërs en Ierse proletariërs. De gewone Engelse arbeider verafschuwt de Ierse arbeider, in wie hij een concurrent ziet die zijn levensniveau naar omlaag haalt. Tegenover de Ierse arbeider voelt hij zich lid van de heersende natie, en hij wordt zo een werktuig dat de aristocraten en kapitalisten van zijn land gebruiken tegen Ierland. Zodoende versterkt hij de heerschappij van die laatsten over hemzelf. Hij koestert religieuze, sociale en nationale vooroordelen tegenover de Ierse arbeider. Hij verhoudt zich tegenover hem ongeveer zoals de poor whites zich tegenover de zwarten verhouden in de voormalige slavenstaten van de Verenigde Staten. De Ier pays him back with interest in his own money. Hij ziet de Engelse arbeider als tegelijkertijd medeplichtig aan, en een stom werktuig van de Engelse overheersing van Ierland.

Dit antagonisme wordt kunstmatig in leven gehouden en gevoed door de pers, de kerk en de satirische tijdschriften, kortom met alle middelen waarover de heersende klassen beschikken. Dit antagonisme is het geheim van de onmacht van de Engelse arbeidersklasse, ondanks haar organisatie. Het is het geheim van hoe de kapitalistenklasse haar macht weet te behouden, en zij is zich daar terdege van bewust.

[…]

De Centrale Raad [van de Internationale] in Londen moet zich in het bijzonder inzetten om de Engelse arbeidersklasse tot het bewustzijn te brengen dat de nationale emancipatie van Ierland voor haar geen abstracte kwestie van rechtvaardigheid of humanitair sentiment is, maar de voorwaarde van haar eigen sociale emancipatie.

Karl Marx - Brief aan Sigfrid Meyer en August Vogt in New York (1870)

De Ierse kwestie hield Marx en Engels al bezig in de jaren 1840. Veel arbeiders in Manchester, de industriestad waar Engels met de arbeidersklasse in contact kwam, waren Ieren. Hier leerde Engels trouwens de vrouw van zijn leven kennen, de Ierse arbeidster Mary Burns.

Maar waarom waren er eigenlijk Ierse arbeiders in Engeland? Ierland had het als eerste Engelse kolonie zwaar te verduren. De landbouwgronden waren er in handen van Engelse grootgrondbezitters. De Ierse boeren moesten een hoge pacht betalen, ook als de oogst mislukte. Als ze al niet van hun lapje grond werden verjaagd, zodat de landlords vele kleine boerderijtjes konden laten samensmelten tot enkele grote, kapitalistische, exportgerichte landbouwbedrijven. Mensen werden letterlijk vervangen door schapen, gekweekt voor hun vlees en wol, dat vervolgens werd verscheept naar Engeland. Industriële ontwikkeling daarentegen bleef uit, dus werk zoeken in de stad was voor de landloze boeren geen optie. Een handvol Engelse aristocraten en kapitalisten werd er rijk van, maar Ierland werd onleefbaar. Voor miljoenen Ieren was het kiezen tussen verhongeren of emigreren. Zij trokken naar de Verenigde Staten of naar Engeland.

In Engeland kwamen ze terecht in sloppenwijken zoals Little Ireland in Manchester, door Engels tot leven geroepen in zijn jeugdwerk De toestand van de arbeidersklasse in Engeland. Hun levensomstandigheden waren nog slechter dan die van de Engelse arbeiders.

De fabrieksbazen zien de Ieren graag komen, stipt Marx aan. Want door de Ierse en Engelse arbeiders tegen elkaar uit te spelen kunnen ze de lonen drukken. De burgerij schakelt de pers en de clerus in om de Engelse arbeiders te vergiftigen met culturele en religieuze vooroordelen – de Ieren zijn katholiek, de Engelsen protestant. En behoren de Engelse arbeiders niet tot het Britse Imperium, toen het machtigste land op aarde?

Het superioriteitsgevoel dat de Engelse arbeiders zich laten aanpraten, helpt ook de overheersing van Ierland te bestendigen. Overheersing waaraan de Engelse kapitalisten een flink deel van hun macht ontlenen. Door de winsten die ze er maken, maar ook omdat de bezetting van Ierland hét argument is voor de versterking van de Britse leger- en politiemacht, die vervolgens ook tegen de Engelse arbeidersklasse kan worden ingezet. Marx benadrukt daarom dat het anti-Ierse racisme van de Engelse arbeider tevens “de overheersing [van de kapitalisten] over hemzelf versterkt”.

Het racisme verzwakt de arbeidersklasse en versterkt de kapitalisten. Antiracisme is geen kwestie van humanitair sentiment, het is de voorwaarde van jullie eigen bevrijding, zo houdt Marx de Engelse arbeiders voor. “Een volk dat een ander volk onderdrukt, smeedt zijn eigen ketenen”, schrijft Marx in 1870 in een nota aan de afdelingen van de Internationale.

Er is in de wereld sinds 1870 veel veranderd. Vandaag hebben de meeste landen zich van het koloniale juk bevrijd. Maar al te vaak kwam daarvoor het neokolonialisme in de plaats: westerse banken en multinationals houden hele landen in hun greep, via dure leningen, lage grondstofprijzen en ongelijke handelsverdragen. En zo nodig komen de Verenigde Staten en hun bondgenoten militair tussen om de belangen van hun multinationals te verdedigen. Voeg daar de klimaatverandering aan toe en het plaatje is compleet: miljoenen mensen slaan op de vlucht voor de gevolgen van ongelijke handel, milieurampen en oorlog. Een deel van hen komt naar Europa.

Net zoals in het Ierland van de 19de eeuw brengt het kapitalisme vandaag grote migratiestromen op gang. Net zoals in de Engelse industriesteden van de 19de eeuw is de werkende klasse in België vandaag divers, superdivers zelfs. En net zoals toen is er verdeeldheid.

Dat migranten vaak geen gelijke rechten hebben, soms zelfs helemaal geen rechten, maakt het voor de grote patroons gemakkelijk om de loon- en arbeidsvoorwaarden van alle werknemers naar beneden te drukken. En net zoals in de tijd van Marx en Engels, vindt een deel van het establishment het voordelig om het racisme op te poken. We worden geleerd migranten te zien als een bedreiging, als concurrenten, terwijl de patroons die de race to the bottom organiseren uit beeld blijven.

Racisme is een wapen van ‘verdeel en heers’, zo toonden Marx en Engels aan. Een middel om een deel van de werkende bevolking aan haar eigen burgerij te binden, tegen een veronderstelde gemeenschappelijke vijand. Daartegenover plaatsten zij vanaf hun jonge jaren het motto “Proletariërs aller landen, verenigt u!”

Foto Solidair, han Soete


Schrijf als eerste een commentaar

Gelieve je mail te bekijken voor een link om je account te activeren.