Waar komt de rijkdom vandaan?

Wie creërt rijkdom in onze maatschappij? Zijn dat de eigenaars van de bedrijven, of de arbeiders die er werken? De vraag stellen is ze beantwoorden. Zonder werkvolk geen welvaart.

Wat is het maatschappelijke bestanddeel dat alle waren gemeen hebben? De arbeid. Om een waar te produceren, moet er een bepaalde hoeveelheid arbeid aan besteed of erin verwerkt worden. En ik zeg niet louter arbeid, maar maatschappelijke arbeid. [...] Om een waar te produceren, moet deze man [de producent] niet alleen een artikel produceren dat voldoet aan een maatschappelijke behoefte, maar moet zijn arbeid zelf een deel zijn van de door de maatschappij bestede totale som aan arbeid. Zijn arbeid moet onderworpen zijn aan de arbeidsdeling binnen de maatschappij.

[...] We komen tot de volgende conclusie. Een waar heeft waarde, omdat het de kristallisatie van maatschappelijke arbeid is. De grootte van haar waarde, van haar relatieve waarde, hangt af van de meer of minder grote hoeveelheid van het in haar vervatte maatschappelijke bestanddeel, d.w.z. van de voor haar productie noodzakelijke relatieve hoeveelheid arbeid. [...] [D]e waarde van een waar verhoudt zich tot de waarde van een andere waar als de hoeveelheid van de in de ene waar belichaamde arbeid zich verhoudt tot de hoeveelheid van de in de andere waar belichaamde arbeid.

Karl Marx - Loon, prijs en winst  (1865)

Voor Marx vormt de warenproductie de basis om een samenleving en haar evolutie te begrijpen. Daarom heeft hij zijn hele leven gewijd aan het grondig bestuderen van het kapitalisme en zijn werking. Een van de essentiële punten waarop hij zijn analyse baseert, is dat rijkdom voortkomt uit twee fundamentele bronnen: de natuur en arbeid. Een voorbeeld: om een stoel te maken heb je hout nodig, afkomstig van een boom, en arbeidskracht om de boom te planten, te onderhouden, te verzagen en om het hout dan te bewerken tot een stoel. Menselijke arbeid ligt dus aan de basis van de productie van alle goederen.

In het kapitalistische systeem dient de productie om waren te maken die op de markt verkocht kunnen worden. Marx heeft aangetoond dat de arbeidsduur die nodig is om een waar te maken, bepaalt wat de waarde ervan is. Omdat een auto maken meer arbeidstijd kost dan het maken van een stoel of een brood, zal niemand het in zijn hoofd halen om een stoel of een brood te ruilen voor een auto. Volgens Marx is het “de sociaal noodzakelijke arbeidstijd” die de waarde van een waar bepaalt. Dat wil zeggen de tijd die gemiddeld nodig is voor de productie van een waar in de omstandigheden van een bepaalde samenleving.

Weten wie aan de basis ligt van de creatie van de rijkdom is natuurlijk cruciaal, want dat bepaalt ieders plaats in de samenleving. Grote patroons en aandeelhouders, politici en opiniemakers van alle slag zingen in koor het neoliberale refrein dat het “de ondernemers zijn die de welvaart creëren”. De bedrijven en de investeerders zijn de motor van de productie, arbeid is een kostenfactor – de beruchte “loonkost” – en het kapitaal vormt het fundament voor alle welvaartscreatie en innovatie. Daarom, vinden zij, moeten de aandeelhouders in de watten worden gelegd. Om hen aan te moedigen en te bedanken kunnen er nooit genoeg maatregelen worden genomen om de belasting op hun winst te verlagen of de lonen te doen dalen. Zij hebben er alle baat bij zoveel mogelijk propaganda te verspreiden, met de gigantische financiële middelen waarover ze beschikken, om iedereen van dat idee te overtuigen. Dat doen ze zowel met grote slogans als met de hulp van pseudo-experts, waarvan de meesten afkomstig zijn uit de wereld van de grootbanken en investeringsfondsen.

Marx laat ons toe de dingen vanuit een ander oogpunt te bekijken, zoals ze werkelijk zijn, en te zien wat veel arbeiders intuïtief aanvoelen: de samenleving kan overleven zonder patroons en aandeelhouders, maar in geen geval zonder het dagelijkse labeur van het werkvolk.

Foto Solidair, Antonio Gomez Garcia


Schrijf als eerste een commentaar

Gelieve je mail te bekijken voor een link om je account te activeren.