Kiezen tussen klimaat en kapitaal

Winst maken, koste wat het kost, liefst zo snel mogelijk. Het zit ingebakken in het kapitalisme. Dat kortetermijndenken maakt ons milieu kapot en bedreigt het voortbestaan van de mensheid.

Dat we de menselijke overwinningen op de natuur echter niet overdrijven. Voor elke overwinning neemt de natuur wraak. Iedere overwinning leidt aanvankelijk tot de resultaten die we verwachtten, maar daarna volgen vaak verschillende onvoorziene gevolgen, die het eerste resultaat vaak teniet doen. De mensen die in Mesopotamië, Griekenland of Klein-Azië bomen kapten om vruchtbare landbouwgrond te creëren, konden niet inschatten dat door het verwijderen van de bomen de vochtreservoirs zouden verdwijnen, wat aan de basis ligt van de huidige slechte staat van de grond.

[...] Bij iedere stap worden we eraan herinnerd dat de natuur zich niet laat veroveren zoals een veroveraar over een vreemd volk heerst, maar dat wij, als vlees, bloed en hersenen, deel uitmaken van de natuur en midden in de natuur leven, waarbij onze heerschappij enkel uit het feit bestaat, dat we bevoordeeld zijn ten opzichte van andere wezens, omdat wij lessen van de natuur kunnen leren en deze kunnen toepassen.

[...] Zolang de individuele fabrikant of koopman een vervaardigd of gekocht goed met de gebruikelijke winst verkoopt, is hij tevreden en zal hij niet nadenken over wat er nadien met het goed of met de kopers ervan gebeurt. Hetzelfde geldt voor de natuurlijke gevolgen van daden. Waarom zouden de Spaanse kolonisten verder nadenken, toen ze de bossen in Cuba op de hellingen van de bergen rooiden, en van de as voldoende meststof verwierven voor één generatie sterk winstgevende koffieplantages? Waarom zouden ze nadenken over de hevige tropische regen die hierna de onbeschermde bovenlaag van de bodem wegvaagde, waardoor enkel rotsstenen overbleven! In verhouding tot de natuur, net zoals tot de samenleving, telt in de huidige productiewijze vooral het onmiddellijke, meest tastbare resultaat [...].

Friedrich Engels - De rol van de arbeid in de overgang van aap naar mens (1876)

Over de milieuproblemen en de klimaatopwarming waarmee wij geconfronteerd worden, konden Marx en Engels in de 19e eeuw natuurlijk noch de kennis noch het bewustzijn hebben zoals wij vandaag. Toch waren zij voorlopers wat het denken over ecologie betreft. Zij legden uit dat de mens deel uitmaakt van de natuur, maar hoezeer hij ook de wetten van de natuur kan begrijpen en beheersen en voor zichzelf kan aanwenden, hij kan de natuurlijke rijkdommen niet onbeperkt gebruiken. Marx en Engels gingen ervan uit dat de arbeid en de natuur de twee enige bronnen van rijkdom zijn. Ze legden de nadruk op de band tussen het systeem van economische uitbuiting waarin wij leven en de gevolgen hiervan voor de natuur. Ze hekelden het feit dat het kapitalisme de natuurlijke uitwisseling tussen mens en natuur verstoort en zowel de mens als de natuur uitput en uitbuit. Marx waarschuwde bijvoorbeeld voor de waanzinnige ontwikkeling van de chemische landbouw, die leidt tot bodemuitputting. Fenomenen zoals de uitputting van bepaalde grondstoffen, de vervuiling van gronden en oceanen, het zeldzamer worden van drinkbaar water, ontbossing, de achteruitgang van de biodiversiteit en de klimaatcrisis getuigen hier vandaag des te sterker van. 

 

Alle kennis en middelen zijn voorhanden om ons leefmilieu te redden. Wat vandaag de noodzakelijke radicale ecologische transitie in de weg staat, is niet van technologische orde. Waar moeten we het obstakel dan wel gaan zoeken? Een voorbeeld. De Europese landen geven jaarlijks nog steeds meer dan 112 miljard euro uit om de productie en de consumptie van olie, gas of steenkool te subsidiëren. Dat ondanks de belofte in het klimaatakkoord van Parijs, eind 2015, om deze subsidies tegen 2020 volledig af te schaffen. Zou dit te maken hebben met het feit dat Engie (ex-GDF-Suez), het derde grootste energiebedrijf ter wereld en meteen ook de grootste producent van elektriciteit, een van de voornaamste sponsors was van deze internationale top? En is het niet diezelfde winst- en concurrentielogica die de hele automobielindustrie ertoe bracht te sjoemelen met de dieselmotoren om ons te laten geloven dat ze minder vervuilend zijn, en de voedingsmiddelenindustrie om in de landbouw intensief gebruik te maken van allerlei soorten pesticiden?

De hoofdaandeelhouders en CEO’s van de grote multinationals kiezen voor wat voor hen op korte termijn het meest winstgevend is, niet voor de belangen van de wereldbevolking en de lange termijn. Want de accumulatie van kapitaal en het streven naar maximale winst zijn de ultieme motivatie en de dwingende regel van het kapitalisme.

De ecologische crisis is vandaag een bijkomend en doorslaggevend argument om terug te grijpen naar Marx. Om het klimaat en de mensheid te redden, dringt de keuze zich op om ons los te maken van het kapitalisme en van de wetten van de markt, en om over te stappen naar een andere maatschappij. Een maatschappij waarin de grote hefbomen van de economie in handen zijn van de gemeenschap en de productie democratisch gepland en georganiseerd wordt in functie van de behoeften van de bevolking en van de planeet.

Foto David Nunuk

 

 


Schrijf als eerste een commentaar

Gelieve je mail te bekijken voor een link om je account te activeren.