De kraak van de eeuw

Arbeiders creëren op hun werk meer waarde dan ze als loon krijgen uitbetaald. Ze werken een deel van de tijd gratis, zeg maar. Dat is de bron van alle winst voor de kapitalisten. Diefstal op grote schaal dus, elke dag opnieuw.

Door het kopen van de arbeidskracht van de arbeider en het betalen van de waarde ervan, heeft de kapitalist, net als elke andere koper, het recht verworven om de gekochte waar te verbruiken of te gebruiken. Men verbruikt of gebruikt de arbeidskracht van een man, door hem te laten werken, zoals men een machine verbruikt of gebruikt, door hem te laten draaien. Door de dag- of weekwaarde van de arbeidskracht van de arbeider te betalen, heeft de kapitalist dus het recht verworven om deze arbeidskracht gedurende de hele dag of de hele week te gebruiken of te laten werken.

[...] [De kapitalist] zal hem […], laat ons zeggen, twaalf uur per dag laten werken. Boven de zes uren nodig ter vergoeding van zijn arbeidsloon of de waarde van zijn arbeidskracht, moet [de arbeider] nog zes uur werken, die ik uren van meerarbeid noem, waarvan de meerarbeid gerealiseerd wordt in een meerwaarde en een meerproduct. Als onze spinner bijvoorbeeld door zijn dagelijkse zes uur arbeid aan het katoen een waarde van drie shilling toevoegt, een waarde die nauwkeurig een equivalent vormt van zijn arbeidsloon, zal hij aan het katoen in twaalf uur een waarde van zes shilling toevoegen en een overeenkomstig overschot aan garen produceren. Omdat hij zijn arbeidskracht aan de kapitalist heeft verkocht, behoort de gehele door hem voortgebrachte waarde of zijn gehele product aan de kapitalist, de tijdelijke eigenaar van zijn arbeidskracht. Terwijl de kapitalist drie shilling voorschiet, realiseert hij dus een waarde van zes shilling, doordat hij voor de door hem voorgeschoten waarde, waarin zes arbeidsuren gekristalliseerd zijn, een waarde terugkrijgt, waarin twaalf arbeidsuren gekristalliseerd zijn. Door dit proces dagelijks te herhalen, schiet de kapitalist dagelijks drie shilling voor en steekt hij dagelijks zes shilling in zijn zak, waarvan de ene helft opnieuw voor het betalen van het arbeidsloon dient, en de andere helft de meerwaarde vormt waarvoor de kapitalist geen equivalent betaalt. Het is deze soort ruil tussen kapitaal en arbeid, het is te zeggen: loonarbeid, waarop de kapitalistische productiewijze berust, en die er voortdurend toe leidt, dat de arbeider zich als arbeider, en de kapitalist zich als kapitalist reproduceert.

Karl Marx - Loon, prijs en winst (1865)

Arbeiders creëren op hun werk meer waarde dan ze als loon krijgen uitbetaald. Ze werken een deel van de tijd gratis, zeg maar. Dat is de bron van alle winst voor de kapitalisten. Diefstal op grote schaal dus, elke dag opnieuw.

Met de ontdekking van de meerwaarde heeft Marx de fundamentele werking van het kapitalisme op punt gesteld. Maar wat is dat precies, die meerwaarde? Als een patroon een werknemer in dienst neemt, dan koopt hij in feite op de arbeidsmarkt de arbeidskracht van die persoon. En die handelswaar die hij koopt, heeft een bijzondere eigenschap. Die produceert namelijk zelf waarde. Het loon van de werknemer heeft immers niet dezelfde waarde als de arbeid die hij produceert. Anders zou er geen enkele groei zijn van het kapitaal, geen enkele winst voor de patroon. Marx licht dit toe met het voorbeeld van een spinner in een textielfabriek. De man werkt twaalf uur. Daarvan gaat zes uur naar de betaling van zijn loon. Al het werk dat hij verricht in de overige zes uur (de in die tijdspanne gecreëerde waarde) komt integraal terecht in de zakken van de kapitalist. Zes uur waarin die arbeider dus gratis werkt. Dat is de kapitalistische uitbuiting: een deel van de arbeidstijd van de werknemer wordt niet aan hem uitbetaald, en op de waarde die hij daarin creëert, legt de kapitalist beslag. Dat noemt Marx de meerwaarde. Daarin ligt de essentiële bron van winst voor de kapitalist.

Een recent voorbeeld? In 2015 stelden Franse syndicalisten van de CGT (Franse vakbond) van de voedingsmiddelensector het volgende vast: “Het zakencijfer van de industrie neemt voortdurend toe, terwijl het volume van de productie en het aantal arbeidsplaatsen daalt (op vier jaar tijd werden 35.000 arbeidsplaatsen vernietigd). Tegelijkertijd verhogen groepen zoals Danone hun dividend met meer dan 200%. We hebben berekend dat elke werknemer in 2015 jaarlijks gemiddeld 85.000 euro opbrengt. Als je kijkt naar het niveau van de lonen, dan zie je de werkelijke omvang van de inbeslagname: op een dag van 8 uur werkt een werknemer in onze sector 2,5 uur voor zijn loon en 5,5 uur voor zijn baas en voor de aandeelhouders.”

De grote patroons trachten constant de arbeidstijd te verlengen, de productiviteit op te voeren en de lonen te verminderen. Zo kunnen ze de meerwaardegraad (of uitbuitingsgraad) optrekken: het aantal uren dat de arbeider moet werken voor de betaling van zijn loon daalt. Hij gaat dus sneller beginnen werken voor het vullen van de zakken van de patroon. De grote patroons of CEO’s hebben trouwens niet echt de keuze, want ze staan met elkaar in concurrentie. Willen ze zelf sterker worden in die onderlinge strijd, dan moeten ze regelmatig de uitbuiting verhogen. Ze kunnen niet anders, om zich zoveel mogelijk rijkdom toe te eigenen en hun productie uit te breiden.

Op deze manier slaat Marx de stelling aan diggelen volgens dewelke de winst een soort van beloning zou zijn voor de “arbeid” van het kapitaal. Of winst als verdienste voor de patroons, in ruil voor hun kwaliteiten als ondernemers. Kapitalisten creëren zelf geen enkele rijkdom. Ze leggen beslag op de rijkdom geproduceerd door de arbeiders. En het kapitaal dat ze bij aanvang investeren, komt zelf alleen maar voort uit eerdere toe-eigening van meerwaarde uit de arbeid van andere werkende mensen. Het handjevol miljardairs dat vandaag steeds meer rijkdom opstapelt dankzij dat systeem van uitbuiting, zijn noch genieën noch workaholics: het zijn dieven op zeer grote schaal van het product van de arbeid van anderen. De bourgeoisie heeft trouwens heel goed de revolutionaire consequenties begrepen van wat Marx hier heeft aangetoond. Want als dit door iedereen zou geweten zijn, wie zou er dan nog aanvaarden verder te leven in een systeem gebaseerd op diefstal van de voltallige werkende bevolking?


Schrijf als eerste een commentaar

Gelieve je mail te bekijken voor een link om je account te activeren.